Układ zapłonowy odpowiada za to, by w odpowiednim momencie powstała iskra, która zapali mieszankę paliwowo-powietrzną w cylindrze. Gdy któryś jego element zawodzi, silnik zaczyna szarpać, trudno odpala i pali więcej. Warto wiedzieć, jak to wszystko działa i po czym poznać pierwsze kłopoty.
Do czego służy układ zapłonowy
Układ zapłonowy występuje w silnikach benzynowych. Jego zadaniem jest zamiana niskiego napięcia z instalacji elektrycznej samochodu na bardzo wysokie napięcie, które pozwala przeskoczyć iskrze między elektrodami świecy. Dzieje się to w ściśle określonej chwili pod koniec suwu sprężania, a za jej wyznaczenie odpowiada sterownik silnika na podstawie sygnałów z czujników, na przykład położenia wału korbowego.
Silniki Diesla nie mają klasycznego układu zapłonowego, bo mieszanka zapala się w nich samoczynnie pod wpływem sprężenia. Świece żarowe służą tam jedynie do ułatwienia rozruchu na zimno.
Z czego składa się układ
Najważniejsze elementy to:
- Akumulator i instalacja – dostarczają energię potrzebną do pracy całego układu.
- Sterownik silnika – oblicza moment zapłonu i wysyła sygnał do cewki.
- Cewka zapłonowa – działa jak transformator i podnosi napięcie z kilkunastu woltów do wielu tysięcy woltów.
- Przewody wysokiego napięcia – w starszych konstrukcjach prowadzą prąd z cewki do świec.
- Świece zapłonowe – wytwarzają iskrę wewnątrz cylindra.
W starszych autach spotkamy jedną cewkę i aparat zapłonowy (rozdzielacz), który kieruje impuls do kolejnych cylindrów. Nowsze silniki mają zwykle cewki indywidualne, po jednej na cylinder, osadzone bezpośrednio na świecach. Dzięki temu nie ma długich kabli ani mechanicznego rozdzielacza, a układ jest mniej podatny na straty energii i awarie.
Cewki i kable – co może się zepsuć
Cewki pracują w wysokiej temperaturze i przy dużych obciążeniach elektrycznych. Z czasem izolacja uzwojeń starzeje się, mogą pojawić się zwarcia lub mikropęknięcia obudowy, przez które iskra „ucieka” w niewłaściwe miejsce. Na stan cewek wpływają też zużyte świece: gdy przerwa między elektrodami rośnie, cewka musi wytworzyć wyższe napięcie i szybciej się zużywa.
Kable wysokiego napięcia, jeśli są w aucie obecne, narażone są na ciepło, wilgoć, oleje i drgania. Izolacja z czasem twardnieje, pęka, a końcówki korodują. Skutkiem są przebicia prądu na obudowę silnika, zwłaszcza w deszczową pogodę, oraz osłabiona iskra na świecy.
Częstym błędem jest wymiana tylko jednej uszkodzonej cewki lub jednego kabla. Jeśli elementy mają podobny wiek i przebieg, kolejne mogą niedługo odmówić posłuszeństwa. Warto zapytać mechanika, czy rozsądniej wymienić komplet.
Objawy usterek układu zapłonowego
Typowe sygnały ostrzegawcze to:
- Nierówna praca na biegu jałowym – silnik drży, obroty falują.
- Szarpanie podczas przyspieszania – szczególnie przy większym obciążeniu, na przykład na podjeździe.
- Trudności z odpalaniem – rozrusznik kręci, ale silnik pracuje niechętnie lub gaśnie.
- Spadek mocy i wyższe spalanie – część mieszanki nie zostaje poprawnie spalona.
- Kontrolka silnika – często zapala się lub miga po wystąpieniu wypadania zapłonów.
- Gorsza praca w wilgotną pogodę – może wskazywać na uszkodzoną izolację kabli lub cewek.
Migająca kontrolka silnika podczas jazdy to sygnał poważny. Niespalone paliwo może trafiać do układu wydechowego i uszkodzić katalizator, dlatego w takiej sytuacji lepiej ograniczyć obciążenie silnika i jak najszybciej zgłosić się do warsztatu.
Diagnostyka i profilaktyka
Pierwszym krokiem jest odczyt błędów z komputera pokładowego. Sterownik zwykle zapisuje, w którym cylindrze występują wypadania zapłonów, co znacznie zawęża poszukiwania. Mechanik może też sprawdzić rezystancję cewek i kabli, obejrzeć świece oraz zamienić cewki miejscami między cylindrami, aby zobaczyć, czy usterka „przenosi się” razem z cewką.
Aby opóźnić awarie, warto:
- wymieniać świece zgodnie z zaleceniami producenta pojazdu, podanymi w instrukcji obsługi,
- nie myć silnika strumieniem wody pod wysokim ciśnieniem,
- od czasu do czasu obejrzeć kable i końcówki pod kątem pęknięć i śladów korozji,
- nie ignorować pierwszych objawów, bo drobna usterka szybko przeradza się w kosztowniejszą naprawę.
Koszty naprawy zależą od modelu auta, rodzaju cewek i stawek warsztatu, dlatego przed decyzją warto porównać aktualne oferty kilku serwisów. Regularna kontrola układu zapłonowego to niewielki wydatek w porównaniu z konsekwencjami jazdy na niesprawnym silniku.